Europese Unie komt met toegangs- en gedragsmaatregelen voor digitale platformen

Pakjes op laptop

De Europese Unie wil dat er een Europese toezichthouder komt die met toegangs- en gedragsmaatregelen een te dominante marktpositie van grotere digitale platformen per geval kan aanpakken. Deze maatregelen staan vermeld in een voorstel van de staatssecretarissen Mona Keijzer (Nederland, Economische Zaken en Klimaat) en Cédric O (Frankrijk, Digitalisering). De gedragsmaatregelen moeten specifiek gaan gelden voor platformen waar consumenten en/of ondernemers nauwelijks omheen kunnen en daarmee een poortwachtersfunctie vervullen.

De Franse en Nederlandse staatssecretarissen noemen hierbij onder andere de verplichting voor de platformen om gegevensoverdraagbaarheid mogelijk te maken. Ondernemers kunnen op die manier dan over hun eigen data beschikken en deze ergens anders gebruiken. Verder komt er een verbod voor deze platformen op het voortrekken van eigen diensten, aangezien dat andere gebruikers zou benadelen.

Platformeconomie

Staatssecretaris Keijzer: “De platformeconomie biedt consumenten veel voordelen en ondernemers kansen op online groei. Maar soms worden bepaalde digitale platformen te machtig. Denk bijvoorbeeld aan de afhankelijkheid van appstores. Daarom moet eerder worden ingegrepen als een dergelijk platform de markt daadwerkelijk verstoort.” 

Volgens Keijzer belemmeren ze dan de toetreding van nieuwe bedrijven. “Ze beperken de keuzevrijheid van consumenten en ondernemers. Een Europese toezichthouder moet hier effectief tegen optreden. Zo ontstaan eerlijkere digitale markten en kunnen consumenten en ondernemers optimaal profiteren van de kansen van de platformeconomie.”

Ambitie

Staatssecretaris Cédric O van Frankrijk: “Het is onze gemeenschappelijke ambitie om met efficiënte maatregelen te komen om de marktmacht van dergelijke platformen aan te pakken en open te breken. Toegang tot gegevens, tot diensten, interoperabiliteit … Dat zijn efficiënte op maat gemaakte instrumenten die eerlijke marktwerking bevorderen en de keuzevrijheid van de consument waarborgen. We zijn blij om hierover schouder-aan-schouder te staan ​​met Nederland en met andere Europese landen en ik steun daarnaast ook de ambities van EU-commissaris Breton op dit gebied, inclusief de mogelijkheid om uiteindelijk waar nodig voor structurele maatregelen te kunnen kiezen.” 

Scherper toezicht en vooraf ingrijpen bij platformen met een poortwachterspositie was vorig jaar een van de voorstellen van Keijzer. Met dit voorstel met gedragsmaatregelen dragen Frankrijk en Nederland bij aan een concreet voorstel waarmee de Europese Commissie naar verwachting eind dit jaar komt. Welke toezichthouder het werk precies op zich gaat nemen, is nog niet bekend.

Visie van Thuiswinkel.org

De platformeconomie is van grote invloed op de manier waarop retailers hun producten kunnen verkopen en hoe ze in contact staan met consumenten. Er zijn veel voordelen aan de platformeconomie en platformen zijn een waardevolle aanvulling op het (online) winkellandschap. 

Tegelijkertijd brengt de platformeconomie ook risico’s en uitdagingen met zich mee. Dit leidt tot de situatie dat een klein aantal zeer grote platformen in staat is om ecosystemen in de digitale economie (volledig) te domineren en er in markten een ‘winner takes all/most’-situatie ontstaat. In deze context wordt ook wel gesproken over platformen met een poortwachtersfunctie; zij bepalen de toegang tot markten voor andere ondernemingen.

De neiging tot hoge concentraties van marktmacht kan worden verklaard door de dynamiek waar sommige platformmarkten door worden gekenmerkt, zoals de aanwezigheid van sterke netwerkeffecten, schaal- en reikwijdtebesparingen en de slimme combinatie van data. Voor retailers is een slechte onderhandelingspositie ten opzichte van platformen veelal het resultaat. Dat heeft gevolgen voor hoge – want eenzijdig bepaalde – kosten en het verlies van (klant)data.

De bestaande regelgeving ten aanzien van mededinging lijkt op orde te zijn. Het ontbreekt de toezichthouder echter vaak aan de middelen en doorzettingsmacht om echt impact te hebben. Betere regels lijken nodig en impactvolle handhaving is noodzakelijk. De voorgestelde maatregelen van staatssecretarissen Keizer en O lijken daarbij een goede volgende stap te zijn.

Meer weten?

Wil je meer weten over de visie van Thuiswinkel.org op de platformeconomie en andere e-commerce-gerelateerde onderwerpen? Download dan ons verkiezingsprogramma voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2021. Of neem contact op met Just Hasselaar (), adviseur platformen bij Thuiswinkel.org.